Bezrobocie – problem polityki społecznej

W dzisiejszym wpisie chciałem przytoczyć kolejne słowa wybitnego amerykańskiego ekonomisty Miltona Friedmana, tym razem dotyczące przemyśleń na temat bezrobocia. „Jeżeli płacicie ludziom za to, że nie pracują, a każecie im płacić podatki, gdy pracują, nie dziwcie się, że macie BEZROBOCIE”.

Dramat bezrobocia rozgrywa się na rynku pracy, czyli „miejscu”, na którym jedynym przedmiotem obrotu jest ludzka praca.

Bezrobocie występuje wtedy, gdy podaż pracy (czyli ilość chętnych do pracy na rynku) znacznie przewyższa faktyczny popyt na pracę (innymi słowy zapotrzebowanie). W przypadku odwrotnej sytuacji – przewagi popytu na pracę nad podażą pracy – mówi się o tak zwanym niedoborze siły roboczej.

W Polsce funkcjonują dwa podstawowe zbiory informacji o rynku pracy:

•       Dane zbierane przez Urząd Pracy;

•       Dane zbierane w ramach Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL).

Skupmy się w pierwszej kolejności na danych publikowanych przez Urząd Pracy. Kim jest osoba bezrobotna według tej instytucji? Bezrobotny według Urzędu Pracy musi spełniać poniższe warunki:

•       Musi mieć ukończone 18 lat, ale nie może przekraczać wieku emerytalnego (M: 65, K: 60);

•       Nie jest zatrudniony i nie wykonuje innej pracy zarobkowej;

•       Czynnie poszukuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

•       Jest osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu;

•       Nie uczy się w szkole, z wyłączeniem szkół dla dorosłych oraz szkół wyższych w trybie zaocznym;

•       Jest zarejestrowany we właściwym dla miejsca zameldowania powiatowym urzędzie pracy.

W ramach ciekawostki – UP w Polsce za długotrwale bezrobotną osobę uważają kogoś, kto przez ostatnie 2 lata pozostawał w rejestrze właściwego UP łącznie przez ponad 12 miesięcy (z wyłączeniem okresów odbywania stażów i przygotowania zawodowego dla dorosłych).

BAEL, czyli Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności przeprowadzane są przez Główny Urząd Statystyczny co kwartał. Do powyższego badania angażuje się reprezentacyjną grupę osób w wieku od 15 lat. Bezrobotny według BAEL to osoba:

•       W wieku od 15 do 74 lat;

•       Niepracująca;

•       Aktywnie poszukująca pracy i gotowa do jej podjęcia w ciągu dwóch tygodni od rozpoczęcia badania.

Według BAEL na zakwalifikowanie osoby jako pracującej wystarczy, żeby przepracowała ona więcej niż godzinę tygodniowo.

Szczegółowe informacje na temat wyników Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności można znaleźć na stronie GUS: http://stat.gov.pl/informacja-o-badaniach-ankietowych/badanie-aktywnosci-ekonomicznej-ludnosci-bael/ oraz https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/pracujacy-bezrobotni-bierni-zawodowo-wg-bael/

W jaki konkretnie sposób dokonuje się pomiaru bezrobocia? Istnieją trzy zasadnicze wskaźniki określające sytuację na rynku pracy:

•       Stopa bezrobocia;

•       Współczynnik aktywności zawodowej;

•       Wskaźnik zatrudnienia.

Poniżej przedstawię bardzo proste wzory wraz z krótką interpretacją, w celu zrozumienia wskaźników.

Stopa bezrobocia

Interpretacja: Wskaźnik obrazuje, jaką część zasobów siły roboczej stanowią bezrobotni. Im wyższy wskaźnik, tym większe bezrobocie.

Współczynnik aktywności zawodowej

Interpretacja: Im wskaźnik ten jest wyższy, tym większa część ludności w wieku produkcyjnym pracuje lub jest gotowa podjąć pracę.

Wskaźnik zatrudnienia

Interpretacja: Im wyższy poziom tego współczynnika, tym większa część osób w wieku produkcyjnym pracuje zarobkowo.

Bezrobocie zostało dodatkowo podzielone na dwa charakterystyczne typy:

•       Jawne;

•       Ukryte.

Bezrobocie jawne to ten typ, o którym pisałem do tej pory. Osoby zakwalifikowane nie pracują, ale chcą podjąć pracę oraz są zarejestrowane we właściwym Urzędzie Pracy. Do bezrobocia ukrytego należą osoby, które szukają pracy, ale nie są zarejestrowane w UP lub nie szukają pracy z powodu zniechęcenia związanego z doświadczeniami z przeszłości.

Zanim przejdziemy do najważniej części dzisiejszego problemu proponuję zapoznać się w jaki sposób wygląda tzw. przepływ na rynku pracy. Poniższe zestawienie graficzne wszystko wyjaśnia.

Zasada działania schematu przepływu na rynku pracy jest dziecinnie prosta – wystarczy podążać za strzałkami. Tak dla przykładu: Krzysiek ma 23 lata i właśnie skończył studia, staje się osobą nowo wchodzącą na rynek pracy i za razem bezrobotną. Złożył podanie o pracę do firmy telekomunikacyjnej. Dowiedział się, że został przyjęty, więc został nowo zatrudnionym. Rok później nadszedł czas kryzysu gospodarczego – Krzysiek i jego kolega Marcin stracili pracę, co daje im status bezrobotnych. Marcin zniechęca się do poszukiwań i decyduje się być osobą nienależącą do zasobu siły roboczej, natomiast Krzysztof znajdując nową pracę zyskał status osoby pracującej.

Przejdźmy do omówienia trzech ostatnich i najważniejszych zagadnień: przyczyn bezrobocia, skutków jakie niesie ze sobą bezrobocie oraz metod walki z tym zjawiskiem.

Czytając różne książki oraz artykuły, w których pojawiał się temat dotyczący bezrobocia, starałem się wyszczególnić cztery najważniejsze aspekty przyczyniające się do załamania na rynku pracy:

•       Względnie wysokie koszty pracy, które nie pokrywają korzyści ekonomicznych płynących z zatrudnienia pracownika – pracodawcy nie opłaca się utrzymywać pracownika;

•       Wprowadzanie oraz rozwój nowoczesnych technologii, które skutecznie zastępują pracę ludzką;

•       Przesadna atrakcyjność programów socjalnych dla bezrobotnych, co jest powodem lenistwa i niechęci podejmowania pracy (jak w tytule wpisu);

•       Ogólnie rzecz biorąc upadki określonych branż lub gałęzi przemysłu.

Skutki natomiast podzieliłem na ekonomiczne i społeczne, do ekonomicznych skutków bezrobocia należą:

•       Znaczne obciążenie budżetu państwa m.in. przez zasiłki;

•       Zaniżenie standardu życia bezrobotnych i ich bliskich;

•       Spadek popytu konsumpcyjnego – ludzie nie mają pieniędzy na wydatki;

•       Następuje zahamowanie wzrostu gospodarczego;

•       Zmniejszona ilość wynagrodzeń oraz ograniczony konsumpcjonizm zmniejszają wpływy z podatków do budżetu państwa.

Społeczne skutki bezrobocia:

•       Wzrost tzw. poziomu biedy w społeczeństwie oraz uczucie sfrustrowania osób bezrobotnych, co z kolei może powodować izolacje w społeczeństwie, depresję oraz inne negatywne skutki;

•       Występuje zagrożenie wzrostu przestępczości, przemocy, rozbojów oraz uzależnień;

•       Znaczna część społeczeństwa decyduje się na emigrację z kraju w celach zarobkowych, co przekłada się  bezpośrednio na straty demograficzne oraz niewykorzystaniu potencjału ludzkiej pracy.

Mimo przeważającej negatywnej argumentacji przeciwko bezrobociu, można wyszczególnić kilka pozytywnych aspektów:

•       Większy szacunek oraz sumienność w wykonywanej pracy;

•       Rozwój i doskonalenie swoich umiejętności wśród obywateli, których celem jest podwyższenie swojej konkurencyjności na rynku pracy;

•       Maksymalne zaangażowanie w pracę w obawie o swoje stanowisko.

Państwo podejmuje walkę z nadmiernym bezrobociem oraz stara się je ograniczyć na tyle ile się da. W zależności od strategii prowadzonej przez władze państwa dotkniętego bezrobociem, wyszczególniłem dwie metody:

Aktywne metody walki z bezrobociem – aktywizacja zawodowa osób pozostających bez pracy oraz próba sprawnego i efektywnego włączenia ich do grona osób pracujących:

•       Wprowadzanie ulg podatku dochodowego dla osób fizycznych;

•       Wprowadzanie ulg i dopłat na tworzenie miejsc pracy;

•       Czynne przygotowywanie zawodowe absolwentów uczelni i kursów;

•       Organizowanie przekwalifikowani zawodowych;

•       Organizacja prac interwencyjnych i publicznych oraz tworzenie miejsc pracy przez sektor publiczny – np. budowa dróg, parków;

Pasywne metody walki z bezrobociem – skupiające się na likwidacji skutków, ale omijając proces wspomagania przy kreacji nowych miejsc pracy:

•       Zasiłki dla bezrobotnych;

•       Dodatki za wcześniejsze przechodzenie na emeryturę;

•       Jednorazowe odszkodowania dla osób zwolnionych z pracy.

Uwaga! Pasywne metody przeciwdziałają jedynie skutkom bezrobocia, natomiast aktywne starają się zwalczać przyczynę.

Na przełomie ostatnich kilku lat wskaźnik bezrobocia w Polsce jest zdecydowanie w trendzie spadkowym. Aktualnie znajduje się na poziomie 6,8 % (dane na dzień 09.11.2017 r.), co w porównaniu z innymi, pozornie lepiej rozwiniętymi gospodarczo państwami (np. Hiszpania – 17,1 %, Włochy – 11,3 % lub Francja 9,8%) nie jest kiepskim wynikiem. Oczywiście brakuje nam kilka punktów procentowych do Niemiec lub Wielkiej Brytanii, ale zdecydowanie Polska jest na dobrej drodze do rozwoju.

W kolejnym wpisach przyjrzymy się szeroko pojętej gospodarce rynkowej, zagadnieniom związanym z wolnym rynkiem, aż w końcu postaram się w prosty sposób scharakteryzować pojęcie rynku finansowego, którego zrozumienie jest niezbędne do podjęcia kroków inwestycyjnych.

Inwestycyjnyporadnik.pl – jak zawsze w prosty sposób po świecie finansów.

Co o tym sądzisz?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *